Nazi-Duitsland bezet Nederland. Journalist Frans Goedhart ziet dat de veel krantenbezitters ‘uit angst, lafheid en winzucht’ al gauw meebuigen met de vijand. Nog voordat de bezetter censuur toepast, zetten zij hun journalisten aan tot zelfcensuur.

Frans Goedhart begint een verzetskrant die later de naam Het Parool krijgt. Alles voor het vrije woord! Journalisten van reguliere kranten verwijt hij dat zij het foute voorbeeld van de kranteneigenaren veel te gemakkelijk volgen. Goedhart roept iedereen op tot verzet: ‘Niet buigen, niet bukken, niet samenwerken met de vijand!’

Nederland lijkt bijna bevrijd. Redactieleden van het illegale Parool richten Stichting Het Parool op. Hiermee kunnen zij de verzetskrant na de bevrijding als legaal dagblad voortzetten.

Een stichting is een ongebruikelijke rechtsvorm voor een krant, maar de oprichters vinden dat dagbladen hun taak alleen goed kunnen uitvoeren als zij onafhankelijk zijn van op winst beluste aandeelhouders. Een stichting heeft geen aandeelhouders en is niet uit op winst. Hiermee maken zij dus werk van een onafhankelijke pers.

Eerste editie van het legale, onafhankelijke dagblad Het Parool. Maar let op: ‘onafhankelijk’ betekent niet ‘neutraal’. Het Parool wordt een duidelijk sociaaldemocratische krant. In een moderne democratie hebben kranten de taak om het publieke debat te voeden én hierin stelling te nemen, vinden de oprichters. Elk dagblad onafhankelijk, maar wel met een duidelijke eigen identiteit.

Stichting Het Parool krijgt een curatorium, een college van toezicht. De leden adviseren bij politiek-journalistiek gevoelige kwesties, houden toezicht op het financieel en commercieel beleid en – heel belangrijk – op instandhouding van de sociaaldemocratische identiteit van de krant. Een extra waarborg voor de onafhankelijkheid van de krant.

De krant heeft veel abonnees en is in wezen kerngezond, maar heeft desalniettemin financieel moeilijke jaren achter de rug. De belangrijkste les: de idealistische doeltelling ontslaat de onderneming, die op een vrije markt opereert, er niet van de financiële teugels strak te houden.

Dagblad Het Parool wordt ondergebracht in een naamloos vennootschap (nv). Dat vergroot de slagvaardigheid van de onderneming op de vrije markt. Het toezicht op de financiële en commerciële bedrijfsvoering komt bij een meer deskundige Raad van Commissarissen te liggen. 

Stichting Het Parool behoudt alle aandelen en blijft verantwoordelijk voor de benoeming van de hoofdredacteur. Wel staat de stichting nu op grotere afstand van de bedrijfsvoering. Met het curatorium, dat niet langer toezicht hoeft te houden op het financiële en commerciële beleid, richt het stichtingsbestuur zich nu sterker op het bewaken van de identiteit van Het Parool.

Alle landelijke dagbladen krijgen sterke concurrentie van de televisie, waarop nu reclame is toegestaan. De reclame-inkomsten van Het Parool lopen terug, ook door de concurrentie van de tijdschriften. Daarin zijn nu fullcolour advertenties op mooi glad papier mogelijk. 

NV Het Parool boort met een eigen boekenuitgeverij en reisbureau nieuwe inkomsten aan. Maar het belangrijkste antwoord is een fusie met het onafhankelijke katholieke dagblad de Volkskrant. Er komt één onderneming, de Perscombinatie, waarin beide kranten hun eigen redactie en identiteit behouden. Stichting Het Parool waakt over de identiteit van Het Parool.

De Perscombinatie neemt het gereformeerde dagblad Trouw over. Net als Het Parool en de Volkskrant behoudt de krant zijn eigen redactie en identiteit.

Stichting Het Parool begint het Pieter ‘t Hoen Fonds. Het stimuleringsfonds financiert jaarlijks de studie of een bijzonder project van een of enkele vaste redacteuren van Het Parool. Zij mogen hier ‘in de tijd van de baas’ aan werken. De naam van het fonds is een eerbetoon aan Frans Goedhart, die vijftig jaar eerder de Nieuwsbrief van Pieter ’t Hoen begon, de voorloper van het illegale Parool.

De Perscombinatie breidt verder uit en neemt boekenuitgeverij Meulenhoff & Co over. Een jaar later volgt de Nederlandse Dagblad Unie, met NRC Handelsblad en Algemeen Dagblad. Ook nu is het uitgangspunt dat de kranten hun eigen identiteit behouden. 

De onderneming krijgt een nieuwe naam: PCM Uitgevers NV. Stichting Het Parool is grootaandeelhouder met – aan het begin van het nieuwe millennium – een meerderheidsbelang van 57 procent. Van eigenaar van wat begon als een verzetskrant met een eerste gestencilde editie van vijfhonderd stuks, is Stichting Het Parool uitgegroeid tot mede-eigenaar van de grootste uitgever van kwaliteitskranten in Nederland.

PCM belandt in zwaar weer. Structurele financiële problemen en een afkalvende winst dwingen tot bezuinigingen. De uitgever besluit het verlieslijdende dagblad Het Parool te verzelfstandigen; een omstreden beslissing die ook binnen Stichting Het Parool voor spanningen zorgt. Het Belgische mediahuis De Persgroep wordt in 2003 de nieuwe eigenaar van Het Parool. Na de overname door de Belgen gaat een nieuwe stichting de identiteit van Het Parool bewaken: Stichting Het Nieuwe Parool.

Met de overname van Het Parool door de Belgen is de band tussen het dagblad en Stichting het Parool verbroken. De stichting blijft aandeelhouder van PCM en verandert haar naam in Stichting Democratie en Media (SDM). Zo is het onderscheid met het verzelfstandigde dagblad Het Parool helder. SDM heroriënteert zich op haar opdracht. Vast staat dat kranten nog altijd een grote betekenis hebben voor het pluriforme debat en de weerbaarheid van de democratie. SDM ziet het overeind houden van de krantendivisie van PCM daarom als een belangrijke taak, ook al is de dagbladmarkt onzeker en kunnen kranten vaak niet meer zelfstandig voortbestaan. Om de kranten te financieren zet PCM in op verbreding van de bedrijfsbasis, bijvoorbeeld met algemene en educatieve boeken.

PCM zoekt naar een strategische partner of een financieringspartij om het concern weer gezond te maken. De druk loopt op als de cijfers van het eerste kwartaal van 2004 teleurstellender zijn dan verwacht. Desondanks lijkt met het Britse Apax een geschikte financieringspartij gevonden. Onder meer vanwege de hoogste bieding, het respect voor de wensen van Stichting Het Parool, de mogelijkheid voor co-investering en de zeer uitgesproken ambitie. In een later zeer bekritiseerde transactie verkopen SDM en de andere aandeelhouders 52,5 procent van hun aandelen PCM aan Apax.

Apax maakt de verwachtingen niet waar. Diepte-investeringen blijven uit en een nieuwe strategie laat op zich wachten. Als die komt, staat deze volgens SDM haaks op de Shareholder Agreement en kan SDM deze niet onderschrijven. De nieuwe bestuursvoorzitter en directeur dagbladen die bij PCM zijn aangetreden botsen, op de werkvloer groeit de ontevredenheid en dreigt een uittocht van ervaren krachten. In maart 2007 trekt Apax zich uit PCM terug. SDM neemt het aandelenpakket van Apax over en krijgt hiermee 94,7 procent van de aandelen PCM in bezit.

Een nieuwe Raad van Commissarissen gaat voortvarend aan de slag en op de werkvloer zetten mensen hun schouders er weer onder. Maar de kredietcrisis die in 2007 uitbreekt, verergert het structurele probleem van teruglopende advertentie-inkomsten. De banken beperken de kredietmogelijkheden sterk, waardoor het voortbestaan van PCM acuut in gevaar komt. 

Het Belgische mediahuis De Persgroep (dat in 2003 Het Parool verwierf) neemt in 2009 een meerderheidsbelang in PCM en redt het concern. SDM behoudt een minderheidsbelang. Ook krijgt het een prioriteitsaandeel dat zeggenschap geeft over de onafhankelijkheid en continuïteit van de titels Trouw en de Volkskrant. De naam PCM wordt veranderd in De Persgroep Nederland.

Gevolg van de overname is wel dat De Persgroep de NRC Mediagroep – de uitgever van NRC Handelsblad en nrc.nxt – moet afstoten. Alleen op die voorwaarde wilde de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMA) met de overname instemmen. Anders zou De Persgroep een te dominante positie krijgen in de regio Amsterdam.

SDM investeert in de oprichting van De Correspondent. Naast een belang van 10 procent krijgt SDM een prioriteitsaandeel dat bijzondere zeggenschap geeft en SDM in staat stelt de principes achter het platform te bewaken. In 2014 verwerft SDM ook een minderheidsbelang in NRC Mediagroep, die opnieuw op de markt is gekomen. De Belgische mediagroep Mediahuis verwerft een meerderheidsbelang.

SDM betrekt een kantoorpand en start een fonds met een open loket. Het fonds financiert projecten en initiatieven die bijdragen aan onafhankelijke en kritische media en een integere en weerbare democratische rechtsstaat. Een directeur-bestuurder gaat het fonds met een aantal medewerkers runnen. De activiteiten worden gefinancierd vanuit het vermogen dat is voortgekomen uit de verkoop van het meerderheidsbelang in PCM in 2009.

Mediahuis neemt het belang van SDM in NRC Mediagroep over.

Nadat de naam De Persgroep Nederland is veranderd in DPG Media en de overname van uitgeverij Sanoma is aangekondigd, wordt deze overname begin 2020 definitief. DPG Media is de grootste uitgever van dagbladen en tijdschriften in Nederland.

SDM bestaat tien jaar als fonds. Onderzoek laat zien dat SDM hiermee als katalysator, kernfinancier en launching partner maatschappelijke impact maakt. Langdurige betrokkenheid en actief meedenken zijn sleutelwoorden voor succes. Meerdere pilots, waaronder Public Interest Litigation, de Keti Koti Dialoogtafels en Bureau Burgerberaad, konden mede hierdoor uitgroeien tot structurele spelers in onder andere het publieke debat. 

79% van de grantees ervoer interne versterking dankzij de steun van SDM, terwijl 83% aangaf dat de steun hen in staat stelde een verandering in de samenleving teweeg te brengen. Bijvoorbeeld doordat hun werk zichtbaar was in de media, bijdroeg aan academisch, politiek of publiek debat of van invloed was op beleidsvorming of -wijziging. SDM’s betrokkenheid als financier van een initiatief bleek vaak een signaal voor de kwaliteit en relevantie, waardoor andere fondsen ook over de brug kwamen. Ook blijkt SDM niet bang om koploper te zijn. Zo konden bijvoorbeeld maatschappelijke initiatieven als The Black Archives en Meld Islamofobie al op steun rekenen toen zij nog controversieel waren.

DPG Media neemt RTL Nederland over. Over de overname wordt terecht stevig gediscussieerd, want wordt de grootste krantenuitgever van Nederland zo niet te dominant? 

SDM stelt vast dat het informatielandschap dit millennium onherkenbaar is veranderd. Een handjevol internationale techbedrijven, waaronder Meta en het moederbedrijf van Google, controleert niet alleen het publieke debat, maar ook de advertentiemarkt. Bijna 80 procent van alle digitale advertentie-inkomsten vloeit naar hen. De verdienmodellen van mediabedrijven zijn hierdoor zwaar onder druk komen te staan. SDM concludeert dat lokale spelers alleen door aanzienlijke investeringen, schaalvergroting en met een eigen, concurrerende advertentie-omgeving enigszins tegenwicht kunnen bieden. Reëel gevaar is bovendien dat RTL Nederland in de handen komt van een buitenlandse streamingdienst die het winstgevende Videoland overneemt, maar het RTL Nieuws een stille dood laat sterven. Dan zou er inderdaad minder marktconcentratie in Nederland zijn, maar ook minder pluriform toegankelijk betrouwbaar nieuws. Daarom is SDM vóór de overname, zij het met als absolute voorwaarde dat die is omkleed met goede waarborgen voor journalistieke onafhankelijkheid. Ofwel: alles voor de onafhankelijke journalistiek, een pluriform debat en de vrije meningsvorming. Zoals de oprichters het in 1944 al voor ogen hadden: alles voor een weerbare democratie.

Tegelijk met de overname van RTL Nederland door DPG Media, worden de rechten van het prioriteitsaandeel van SDM in DPG Media uitgebreid naar NU.nl, dat in 2020 met de overname van Sanoma in bezit van DPG Media is gekomen.